Wat te doen bij overlast?

Gaat een veehouderij bij jou in de buurt uitbreiden en wil je daar iets tegen doen? Heb je last van stank of lawaai? Het bestuursrecht biedt mogelijkheden om aantasting of een verdere verslechtering van het leefklimaat te voorkomen. Maak gebruik van je recht op inspraak of het indienen van een verzoek om handhaving en stap eventueel naar de rechter. De overheid houdt zich lang niet altijd aan de regels van de rechtstaat. Soms moet dat worden afgedwongen en moet de rechter eraan te pas komen om burgers te beschermen. Om een effectieve procedure te kunnen voeren en al te hoge verwachtingen te voorkomen, heeft de bekende milieujurist Valentijn Wösten elf gouden regels opgesteld.

Klik hier voor Elf gouden regels in het bestuursrecht

Wat te doen bij een nieuwe vergunningaanvraag?

Als een boer een nieuwe vergunning aanvraagt, is dat vaak een goed moment om het hele bedrijf eens tegen het licht te houden en op zoek te gaan naar de zwakke plekken, waardoor overlast kan ontstaan. Vaak beweert de boer dat het met de nieuwe vergunning allemaal beter wordt. Tuin daar niet in. De ervaring leert dat in veel gevallen stank en lawaai eerder toe- dan afnemen.
Voor geluid en geur worden berekeningen gemaakt die gunstig uitpakken voor de veehouder – hij kan dan binnen de normen meer vee houden – maar die lang niet altijd in overeenstemming zijn met de werkelijke hoeveelheid stank en geluid die wordt geproduceerd. Voor al dat rekenwerk huurt de boer een adviseur in die de vergunningaanvraag voor hem indient bij de gemeente of provincie. Ga er niet van uit dat de overheid het rekenwerk controleert. In de meeste gevallen komt hetgeen de adviseur aanlevert zonder check in het zogeheten ontwerpbesluit terecht, dat vervolgens ter inzage wordt gelegd.

GGD-advies
Als de gemeente de GGD niet inschakelt voor advies, kun je zelf contact leggen. De GGD heeft een richtlijn milieukunde veehouderij en gezondheid en wil graag advies op maat verstrekken. Daarvoor heeft de GGD wel een opdracht van de gemeente nodig. Als betrokkene en belanghebbende kun je er (eventueel via de gemeenteraad) wel invloed op uitoefenen dat de gemeente de GGD om advies vraagt.

Moet bij een nieuwe vergunning de handhaving worden stopgezet?
Nee. Er wordt meestal verwezen naar ”zicht op legalisatie”, maar dat is geen reden om af te zien van handhaving. Een gemeente of een omgevingsdienst mag wel degelijk een handhavingstraject inzetten of doorzetten. Het valt immers te bezien of een verleende vergunning (een ontwerpbesluit) stand houdt en uiteindelijk onherroepelijk wordt.

Ontwerpbesluit en zienswijze

Op een ontwerpbesluit kunnen omwonenden en andere belanghebbenden binnen zes weken reageren met een zienswijze. Het kan zeker zin hebben om geur- en geluidsberekeningen na te laten rekenen door een deskundige. Ook op andere onderdelen van de vergunning (aan- en afvoer van mest, vervoersbewegingen, afstanden tot bebouwing, bestemmingsplan, volksgezondheid, eventuele MER, etc. ) is een kritische blik noodzakelijk. Nogmaals: de overheid vertrouwt doorgaans blind op de adviseur van de boer. Vaak is de vergunning met de adviseur doorgesproken en zijn mogelijke pijnpunten glad gestreken, voordat de overheid er een besluit over neemt.

Van zienswijze naar beroep
Hou een zienswijze op een ontwerpbesluit zakelijk, kom met argumenten die juridisch houdbaar zijn (overleg met een jurist!), zorg voor onderbouwing van je kritiek. In de meeste gevallen gaat je zienswijze rechtstreeks naar de adviseur van de boer die de gelegenheid krijgt erop te reageren. De gemeente/provincie neemt de reactie van de adviseur doorgaans klakkeloos over. Veel of misschien wel alle onderdelen van je zienswijze worden afgewezen. De vergunning wordt verleend in de vorm van een definitief besluit.
De reactie op je zienswijze vind je terug in dat definitieve besluit. Dit besluit is nog niet onherroepelijk, je kunt in beroep gaan bij de bestuursrechter. Als je nog niet eerder een jurist in de arm hebt genomen, is dat nu het moment om dat wel te doen.

Verdrag van Aarhus
Tot dusver werd steeds aangenomen dat je alleen als je een zienswijze op een ontwerpbesluit had ingediend, naar de rechter zou kunnen voor een beroepsprocedure. Het Europese Hof van Justitie heeft geoordeeld toegang tot de rechter niet mag afhangen van een eerdere deelname in een procedure. Dat is in strijd met het Verdrag van Aarhus.

Tip 1
Kijk goed naar emissiepunten bij geurberekeningen
Bij de beoordeling van een nieuwe vergunning voor een veehouderij is het altijd zinvol om goed naar de gekozen emissiepunten te kijken. Adviseurs hebben nogal eens de neiging om die emissiepunten zo te kiezen dat de geurbelasting binnen de norm blijft. Dat blijkt uit de zaak van een pluimveehouderij in Delfzijl. De Raad van State heeft oplettende omwonenden, die De Roever Omgevingsadvies naar de vergunning hebben laten kijken, in het gelijk gesteld.

Een emissiepunt is de plek waar ammoniak, geurstoffen en fijnstof de stal verlaten. Deze punten zitten op een bepaalde hoogte, die bij de berekeningen van onder meer de geuruitstoot en geurbelasting moet worden ingevoerd. Niet alleen de hoogte is daarbij van belang, maar ook de uittreesnelheid. Het zijn de ”knoppen” waaraan adviseurs kunnen draaien om de geurbelasting bij geurgevoelige objecten zo te berekenen dat deze binnen de geldende norm blijft. Gemeenten en provincies nemen in hun vergunningen deze berekeningen vaak klakkeloos over.

In de zaak van de pluimveehouderij in Delfzijl – een houder van 119.500 vleeskuikens – was dat ook het geval. De Stichting Advies Bestuursrechtspraak (StAB) moest eraan te pas komen om de gemaakte V-stacksberekeningen tegen het licht te houden. Daarbij bleek dat ten onrechte als emissiepunt niet de hoogte van de omkasting van de ventilatoren, maar de ventilatoren zelf als missiepunt waren gekozen. Volgens de STAB is het aannemelijk dat bij de bovenkant van de omkasting sprake is van een lagere uittreesnelheid, omdat lucht vanwege wrijving in principe in snelheid afneemt naarmate het hoger komt. De Raad van State heeft dit overgenomen en stelt dat in de verleende vergunning van een verkeerd emissiepunt is uitgegaan. Daardoor is niet zeker of aan de geldende geurnormen kan worden voldaan. De vergunning is vernietigd.

Tip 2
Check de uittreesnelheden die worden toegepast. Bijvoorbeeld: door de uittreesnelheid van een combiwasser op papier te verhogen van 4 m/s naar 9 m/s, wordt de lucht uit de stal op papier zo ver omhoog geblazen, dat er van de stank weinig meer overblijft. De Raad van State heeft zich over deze truc gebogen, nadat de gemeente Boekel daar niet mee akkoord was gegaan. Met een uittreesnelheid van 9 m/s is de geurreductie niet gewaarborgd, aldus de Raad van State. Voor uitspraak klik hier