Burgers verlaten huis en haard vanwege stank

Al ruim dertig jaar wonen Bert en Joke van Helvoirt aan het Laar in Berlicum. De buurman – een varkensboer – ontwikkelde langs illegale weg zijn bedrijf, waardoor ze al sinds 2009 in een ondraaglijke stank zitten. Dankzij de legalisatiepolitiek van de gemeente Sint Michielsgestel kreeg de varkensboer in plaats van een boete de benodigde vergunning.
Omdat de buurman nog verder wil uitbreiden (naar 3000 varkens en 11.000 biggen) en de gemeente daaraan wil meewerken, moeten Bert en Joke nu huis en haard verlaten. De gemeente koopt ze uit en geeft daarmee een duidelijk signaal af: in het buitengebied hebben we liever boeren dan burgers.
”Ik had hier echt niet weg gewild, maar ik kan niet meer tegen de stank”, zegt Bert van Helvoirt in het Brabants Dagblad. Zijn huis wordt gesloopt. Op die plek komen boompjes te staan voor de ”landschappelijke inpassing” van het varkensbedrijf van de gebroeders Van der Heijden.
De gemeente denkt het geld voor de uitkoop – ruim zeven ton – terug te krijgen van de varkensboer. Het bedrijf kan daar immers subsidie voor aanvragen. De gemeente zou zich dus financieel niet in de eigen vingers snijden. Dat uiteindelijk de belastingbetaler toch opdraait voor de kosten van een constructie die de agrarische sector bevoordeelt en de burger benadeelt – daar hebben ze het in Sint-Michielsgestel maar even niet over.

Mestverwerking: van incident naar ramp

De incidenten met mestverwerkers nemen verontrustende vormen aan. Aan de reeks incidenten kan nu een ramp worden toegevoegd: in het Vlaamse Zevekote ontsnapte op 31 maart 2017 salpeterzuur dat zich vervolgens in een giftige wolk over de omgeving verspreidde. Twee dorpen moesten worden geëvacueerd.

Recent kwamen mestvergisters in Nederland veelvuldig negatief in het nieuws: in het Brabantse Asten lekte een luchtwasser van een mestverwerkingsbedrijf ammonium in het riviertje de Aa, met massale vissterfte tot gevolg. In Nistelrode lekte honderd kubieke meter mest weg bij het verwerkingsbedrijf BioSpares. In Aalten knapte een mestsilo en kwam drie miljoen liter mest in het milieu terecht. In Warmenhuizen moest een biovergister worden stilgelegd nadat een dekzeil was gescheurd. Het was voor de tweede keer dat dit gebeurde. Bij het mestvergistingsbedrijf Ecoson in Son deed zich een grote brand voor. Eerder ontsnapte er al biogas. In Berlicum/Den Dungen werd een mestverwerker, gevestigd op 700 meter van een woonwijk, vanwege stankoverlast stilgelegd.

Ook in de buurlanden is het geregeld raak. Een paar voorbeelden: afgelopen maart kwam twee miljoen liter vloeibare mest vrij uit een biogasinstallatie in het Duitse Wuthenow. In Baden-Württemberg deed zich een ongeluk voor met een bioagasinstallatie, waardoor er een stroom mest vrijkwam die zich in de omgeving verspreidde. In Lengerich ontsnapte in september 2016 vijfhonderd liter zwavelzuur.

En nu dan die giftige wolk in Zevekote. Het bedrijf waar de lekkende tank ligt, heet Ivaco. Het verwerkt ruwe mest. Het staat te boek als innovatief en is een voorbeeld van hoe een kleinschalige vergistingsinstallatie (200 kWe) goed geïntegreerd kan worden in een landbouwbedrijf.  De bouw van deze vergistingsinstallatie werd gerealiseerd met de steun van de Vlaamse Overheid, via een VEA-demonstratieproject. Het procedé staat beschreven in het artikel  Kunstmest uit varkensmest. Dikke en dunne fractie worden van elkaar gescheiden en de dunne fractie wordt gescrubd met salpeterzuur om zo ammoniumnitraat (NH4NO3) te produceren.

In Nederland worden met enorme subsidies zeer veel initiatieven in gang gezet om het mestoverschot weg te werken. De reeks incidenten duidt op een wildgroei, waarbij risico’s onvoldoende in beeld zijn gebracht. De overheid trekt wel de portemonnee, maar heeft weinig zicht op de gevolgen van al het geëxperimenteer in het veld. Het RIVM gaf in 2014 een waarschuwing af: ”Het ontbreken van faalcijfers kan leiden tot een onderschatting van de externe veiligheid als de biogasinstallaties steeds groter worden en de inrichtingen van landelijke omgeving opschuiven naar (meer) bebouwde omgeving.”
Alle recente incidenten en nu zelfs een ramp onderstrepen hoe noodzakelijk het is dat de overheid niet alleen vergunningen afgeeft maar ook alle ontwikkelingen bijhoudt en de risico’s permanent inventariseert, zodat incidenten kunnen worden voorkomen.

Update:
27 juli 2017: Mestverwerker Ede krijgt megaboete wegens verontreinigen van milieu en riool.
18 augustus 2017: extreem veel ammonium in de Aa, afkomstig van mestverwerker Den Ouden op bedrijventerrein BZOB in Helmond.